روز جهانی سالمند فقط یک مناسبت در تقویم نیست؛ فرصتی است برای مکث کردن و دیدن آدم‌هایی که سال‌های زیادی از زندگی خود را صرف ساختن، مراقبت کردن و کنار دیگران بودن کرده‌اند.
ویدیوی روز جهانی سالمند با هوش مصنوعی، روایت کوتاهی از بخشی از دغدغه‌ها و واقعیت زندگی سالمندان در ایران است؛ روایتی اعتراضی و انسانی که به جای یک تبریک معمول، پرسشی را پیش روی مخاطب می‌گذارد: آیا تنهایی، نگرانی و فراموش شدن، واقعاً باید سهم سالمندی باشد؟
روز جهانی سالمند می‌تواند فرصتی برای تبریک باشد، اما می‌تواند معنای دیگری هم پیدا کند؛ فرصتی برای نگاه کردن به زندگی سالمندانی که گاهی در میان دغدغه‌های روزمره کمتر دیده می‌شوند. ایده این ویدیو از همین نگاه شکل گرفت؛ اینکه به جای ساختن یک محتوای مناسبتی معمول، بخشی از واقعیت و دغدغه‌های سالمندان ایران را روایت کنیم.
تصویری که از دوران سالمندی در ذهن داریم، اغلب با آرامش، خانواده، امنیت و سال‌های استراحت پس از یک عمر تلاش گره خورده است. اما برای همه سالمندان، این تصویر به واقعیت تبدیل نشده است. بیماری، نگرانی‌های مالی، تنهایی و فاصله از فرزندان، می‌توانند سال‌هایی را که باید با آرامش سپری شوند، به دوره‌ای از نگرانی و انتظار تبدیل کنند.
رایکاماه در این ویدیو تلاش کرده به جای ارائه یک پیام مستقیم و شعاری، همین تضاد را به زبان تصویر روایت کند؛ روایتی که مخاطب را به دیدن، مکث کردن و فکر کردن دعوت می‌کند. استفاده از هوش مصنوعی نیز در خدمت همین ایده قرار گرفته تا بتوانیم فضایی متناسب با حال‌وهوای روایت خلق کنیم و یک دغدغه اجتماعی را به تصویری قابل لمس تبدیل کنیم.
در نهایت، تمام این روایت به یک جمله می‌رسد؛ جمله‌ای که هسته اصلی پیام ویدیو را شکل می‌دهد:
«ما هم می‌دانیم این نباید سهم شما باشد.»
این ویدیو تقدیمی است به سالمندان ایران؛ با این امید که سالمندی، سهمی از آرامش، احترام و امنیت باشد، نه تنهایی و نگرانی.
در این اثر، هوش مصنوعی نقطه شروع ایده نیست؛ ابزاری برای اجرای ایده و تبدیل یک دغدغه اجتماعی به یک روایت تصویری است. پیش از رسیدن به ابزارهای تولید تصویر، باید مشخص می‌شد قرار است چه چیزی گفته شود، با چه لحنی روایت شود و چه حسی در مخاطب ایجاد کند. به همین دلیل، تولید این ویدیو از ایده و روایت آغاز شد و سپس هوش مصنوعی در بخش‌های مختلف تولید به کار گرفته شد. فرآیند ساخت این ویدیو شامل چند مرحله بود که هر کدام نقش مشخصی در شکل گیری اثر نهایی داشتند:
در تمام این مسیر، هوش مصنوعی جای ایده، روایت و کارگردانی را نگرفت؛ بلکه در خدمت آنها قرار گرفت. رویکرد رایکاماه در تولید چنین آثاری، ترکیب نگاه انسانی و خلاقیت با توانایی‌های ابزارهای هوش مصنوعی است؛ یعنی ابتدا بدانیم چه چیزی می‌خواهیم بگوییم و سپس از فناوری برای پیدا کردن بهترین شکل بیان آن استفاده کنیم.
برای صحبت درباره یک مسئله اجتماعی، همیشه لازم نیست پیام را مستقیم بیان کنیم. گاهی یک تصویر می‌تواند بیشتر از چند جمله توضیح دهد؛ سکوت یک شخصیت، نگاهی که به نقطه‌ای خیره مانده، یا فضایی که بدون هیچ دیالوگی، بخشی از یک واقعیت را پیش چشم مخاطب قرار می‌دهد.
در این ویدیو نیز تلاش شده به جای ساختن یک پیام مناسبتی معمول، روایت از مسیر تصویر شکل بگیرد. مخاطب با موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شود که شاید در نگاه اول ساده به نظر برسند، اما کنار هم قرار گرفتنشان تصویری متفاوت از سالمندی می‌سازد؛ تصویری که میان آنچه از دوران سالمندی انتظار داریم و آنچه برخی سالمندان تجربه می‌کنند، فاصله‌ای جدی وجود دارد.
قرار نیست ویدیو برای مخاطب تصمیم بگیرد که چه احساسی داشته باشد. تصاویر فقط فرصتی ایجاد می‌کنند برای دیدن، مکث کردن و فکر کردن. در چنین روایتی، حتی سکوت هم بخشی از پیام است و جمله پایانی زمانی معنا پیدا می‌کند که مخاطب پیش از شنیدن آن، بخشی از این واقعیت را دیده باشد.
«ما هم می‌دانیم این نباید سهم شما باشد.»
شاید تمام حرف این ویدیو همین باشد؛ نه یک شعار، بلکه جمله‌ای که بعد از دیدن تصاویر، معنای دیگری پیدا می‌کند.
گاهی یک جمله می‌تواند تمام حرف یک روایت را در خودش جمع کند. در پایان این ویدیو نیز قرار نیست مخاطب با یک تبریک معمولی از کنار روز جهانی سالمند عبور کند؛ جمله پایانی دعوتی است برای چند لحظه مکث و فکر کردن به اینکه سالمندی شایسته چه نوع زندگی‌ای است.
بیماری، نگرانی، تنهایی یا دوری از عزیزان ممکن است بخشی از واقعیت زندگی برخی سالمندان باشد، اما عادی شدن این شرایط به معنای پذیرفتن آنها نیست. پیام ویدیو از همین نقطه شکل می‌گیرد: اینکه می‌توان به آینده‌ای فکر کرد که در آن سال‌های سالمندی با آرامش، احترام و همراهی بیشتری سپری شود.
«ما هم می‌دانیم این نباید سهم شما باشد.
تقدیم به سالمندان ایران در روز جهانی سالمند،
به امید فردای بهتر برای ایرانمان.»
این ویدیو از ابتدا با رویکردی روایی و اجتماعی شکل گرفت و در هر مرحله، تلاش شد ابزار و تکنیک در خدمت پیام اصلی اثر قرار بگیرد. از شکل گیری ایده تا تولید تصاویر و تدوین نهایی، مسیر تولید توسط تیم رایکاماه طراحی و اجرا شد.
ایده اصلی و روایت ویدیو در رایکاماه شکل گرفت. روایتی که قرار بود به جای یک محتوای مناسبتی معمول، نگاه مخاطب را به بخشی از دغدغه‌های سالمندان ایران جلب کند.
فضای بصری اثر بر اساس حال و هوای اجتماعی و احساسی روایت طراحی شد. انتخاب موقعیت‌ها، شخصیت‌ها و فضای هر سکانس با هدف ایجاد یک زبان تصویری منسجم و متناسب با پیام ویدیو انجام گرفت.
تصاویر و سکانس‌های مورد نیاز با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی تولید شدند. در این مرحله، هدف صرفاً تولید تصاویر واقع‌گرایانه نبود؛ هر تصویر باید بخشی از روایت را پیش می‌برد و با فضای کلی اثر هماهنگ می‌بود.
سکانس‌های تولید شده در مرحله تدوین در کنار یکدیگر قرار گرفتند و ریتم نهایی روایت شکل گرفت. انتخاب ترتیب تصاویر، زمان بندی سکانس‌ها و هماهنگی آنها با نریشن، برای ایجاد یک مسیر احساسی منسجم انجام شد.
نریشن متناسب با فضای روایی و پیام اثر طراحی و اجرا شد. این روند باعث شد در کنار تصاویر، بدون توضیح اضافه، مسیر روایت را به جمله پایانی و پیام اصلی ویدیو برساند.
ارزش یک ویدیوی ساخته شده با هوش مصنوعی فقط به تصاویر متفاوت یا تکنولوژی استفاده شده در آن نیست. نقطه شروع همچنان ایده، شناخت مخاطب، روایت و انتخاب زبان بصری مناسب است.
در این پروژه نیز هوش مصنوعی وسیله‌ای برای تبدیل یک دغدغه اجتماعی به یک روایت تصویری بود؛ ابزاری که به اجرای ایده کمک کرد، نه اینکه جای ایده و خلاقیت انسانی را بگیرد. وقتی فناوری در خدمت روایت قرار می‌گیرد، می‌تواند به خلق ویدیوهایی کمک کند که علاوه بر جذابیت بصری، حرفی برای گفتن داشته باشند.
هر ایده‌ای قرار نیست فقط یک تبلیغ باشد. گاهی یک دغدغه، یک پیام یا یک نگاه متفاوت می‌تواند نقطه شروع یک روایت تصویری باشد.
در رایکاماه، تلاش می‌کنیم ایده را بشناسیم، روایت مناسب آن را پیدا کنیم و با کمک خلاقیت انسانی و هوش مصنوعی، به آن شکل تصویری بدهیم. اگر شما هم حرفی برای گفتن دارید، رایکاماه می‌تواند در تبدیل آن به یک روایت تصویری همراهتان باشد.
